Việt Nam tham dự hội nghị lần thứ 11 các Bên tham gia công ước Vienna về Bảo vệ tầng ô-dôn và khóa họp lần thứ 29 các Bên tham gia Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ô-dôn

Đoàn cán bộ Việt Nam gồm ông Nguyễn Văn Tuệ, Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (BĐKH), Bộ Tài nguyên và Môi trường (TNMT), Trưởng đoàn và bà Nguyễn Thị Mỹ Hoàng, Phó Trưởng phòng Khoa học, Công nghệ và Hợp tác quốc   tế kiêm Điều phối viên ô-dôn, Cục BĐKH, Bộ TNMT, thành viên đã được Lãnh đạo Bộ TNMT cử tham dự Hội nghị lần thứ 11 các Bên tham gia Công ước Vienna về bảo vệ tầng ô-dôn (COP 11) và Khóa họp lần thứ 29 các Bên tham gia Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ô-dôn (MOP 29) do Ban Thư ký Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal tổ chức đồng thời tại Montreal, Canada, từ ngày 20 đến ngày 24 tháng 11 năm 2017. COP được tổ chức 03 năm một lần và MOP được tổ chức mỗi năm một lần. Đây là các cơ quan quyền lực cao nhất của Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal.

Tham dự COP 11 và MOP 29 có hơn 420 đại biểu đại diện cho các nước thành viên tham gia Công ước Vienna, Nghị định thư Montreal; các tổ chức chuyên môn của Liên hợp quốc như UNEP, UNIDO, UNDP; các cơ quan trực thuộc Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal; Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal và các Quỹ tài chính khác; các tổ chức Chính phủ và phi Chính phủ; các ngành công nghiệp và khu vực tư nhân có liên quan; các cơ quan thông tấn báo chí và một số cơ quan khác liên quan đến việc bảo vệ tầng ô-dôn.

Ông Nguyễn Văn Tuệ, Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, Bộ TN&MT, Trưởng đoàn và bà Nguyễn Thị Mỹ Hoàng, Điều phối viên ô-dôn, Cục Biến đổi khí hậu, Bộ TNMT

Diễn biến, nội dung và kết quả chính của COP 11 và MOP 29 được tóm tắt như sau:

1.  Phiên họp cấp chuyên viên (20-22 tháng 11 năm 2017):

COP 11 và MOP 29 khai mạc vào phiên họp toàn thể diễn ra trong ngày 20 tháng 11 năm 2017. Bà Catherine McKenna, Bộ trưởng Bộ Môi trường và Biến đổi khí hậu Canada phát biểu khai mạc chào mừng các đại biểu và nhiệt liệt hoan nghênh hơn 20 nước đã phê chuẩn Sửa đổi, bổ sung Kigali của Nghị định thư Montreal để Sửa đổi, bổ sung Kigali có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2019 và bà Catherine McKenna cũng tin tưởng rằng các nước khác sẽ sớm hoàn thành thủ tục phê chuẩn Sửa đổi, bổ sung Kigali. Bà Tina Birmpili, Thư ký điều hành, Ban Thư ký ô-dôn đánh giá cao các hoạt động quản lý, điều hành của Nghị định thư Montreal và các biện pháp mới thực hiện Nghị định thư Montreal của các nước tham gia trong thời gian qua.

Tại phiên họp toàn thể, các đại biểu đã thảo luận và thông qua chương trình nghị sự, tuy nhiên Ả rập Saudi và Bahrain đề nghị giải quyết các vấn đề liên quan đến mối liên hệ giữa loại trừ hoàn toàn các chất HCFC và loại trừ các chất HFC. Chủ tịch MOP 11 và COP 29 đề nghị chủ đề này sẽ được thảo luận tại mục “Các vấn đề khác”.

Về các vấn đề chung của Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal, các đại biểu đã nghe báo cáo về tình hình tài chính, ngân sách của các Quỹ ủy thác của Công ước Vienna, Nghị định thư Montreal và báo cáo về hiện trạng phê chuẩn Sửa đổi, bổ sung Kigali của Nghị định thư Montreal.

Đối với Nghị định thư Montreal, các đại biểu đã thảo luận một số vấn đề như: (1) Bổ sung ngân quỹ cho Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal, báo cáo bổ sung Nhóm chuyên trách về ngân quỹ thuộc Ban Đánh giá Kinh tế – Kỹ thuật của Nghị định thư Montreal; kéo dài cơ chế tỷ giá chuyển đổi cố định cho giai đoạn 2018-2020; (2) Đăng ký miễn trừ sử dụng thiết yếu các chất làm suy giảm tầng ô-dôn (ODS) đã được loại trừ của các nước phát triển; đăng ký miễn trừ sử dụng thiết yếu cho giai đoạn 2018-2019; đăng ký miễn trừ sử dụng thiết yếu các chất ODS cho mục đích hóa nghiệm và nghiên cứu khoa học; (3) Thúc đẩy việc phê chuẩn Sửa đổi, bổ sung Kigali về loại trừ dần các chất HFC; (4) Báo cáo số liệu tiêu thụ các chất ODS theo nghĩa vụ nước thành viên thuộc Nghị định thư Montreal bao gồm các vấn đề liên quan đến công nghệ tiêu hủy các chất thuộc phụ lục F của Nghị định thư Montreal; (5) Sử dụng các chất ODS bị kiểm soát làm tác nhân xử lý trong các ngành công nghiệp; (6) Báo cáo của Ban Đánh giá Kinh tế-Kỹ thuật của Nghị định thư Montreal về vấn đề các chất halon và tồn trữ halon; (7) Loại trừ các chất HCFC; (8) Hiệu suất năng lượng và các vấn đề về hỗ trợ tài chính và kỹ thuật liên quan đến hiệu suất năng lượng đối với các nước đang phát triển; (9) Đề cử và thông qua các vị trí chủ trì và thành viên Ban Đánh giá Kinh tế-Kỹ thuật và các tiểu ban chuyên ngành; (10) Xem xét bổ nhiệm thành viên của các cơ quan thuộc Nghị định thư Montreal năm 2018 (Ban thi hành, Ban chấp hành Quỹ Đa phương thi hành nghị định thư Montreal, đồng chủ trì Khóa họp nhóm công tác mở rộng của Nghị định thư Montreal); (11) Vấn đề tuân thủ và báo cáo của Ban thi hành.

Đối với Công ước Vienna, các đại biểu đã thảo luận báo cáo của Khóa họp lần thứ 10 của các nhà quản lý nghiên cứu ô-dôn thuộc Công ước Vienna và báo cáo hiện trạng của Quỹ Ủy thác cho các hoạt động nghiên cứu, quan trắc liên quan đến Công ước Vienna.

2. Phiên họp cấp cao (23-24 tháng 11 năm 2017):

Chủ tịch COP 11, Chủ tịch MOP 29 và đại diện UNEP đã phát biểu khai mạc. Tiếp đó, các đại biểu đã nghe, thảo luận, quyết định: (1) Vấn đề về tổ chức như đề cử và lựa chọn các chuyên viên cho COP 11, MOP 29; (2) Báo cáo của các Ban thuộc Nghị định thư Montreal về tình hình năm 2017; (3) Báo cáo của Trưởng Ban thư ký Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal về các công việc của Ban chấp hành Quỹ; (4) Phát biểu của trưởng đoàn một số nước thành viên; (5) Thảo luận chung cấp Bộ trưởng về các vấn đề của Nghị định thư Montreal (nhân rộng thành công của Nghị định thư Montreal, thúc đẩy các hoạt động của Nghị định thư và vai trò của giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng; (6) Báo cáo của đồng chủ trì các phiên họp cấp chuyên viên và các dự thảo quyết định của COP 11, MOP 29 để trình phiên họp cấp cao thông qua; (7) Xác định thời gian và địa điểm tổ chức COP 12, MOP 30 và (8) Thông qua các quyết định của COP 11 và MOP 29.

3.  Kết quả của COP 11 và MOP 29:

COP 11 và MOP 29 đã thông qua 26 quyết định về các nội dung đã thảo luận theo chương trình nghị sự. Việc thực hiện Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal đã được triển khai tích cực trong 30 năm qua nên các vấn đề liên quan đến các nội dung hoạt động nhận được sự đồng thuận cao và nhanh chóng của các đại biểu. Các nước phát triển cam kết tiếp tục ủng hộ và đóng góp tài chính cho Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal để hỗ trợ các nước đang phát triển.

Theo quy định, Sửa đổi, bổ sung Kigali của Nghị định thư Montreal về loại trừ dần sản xuất và tiêu thụ các chất HFC (được các nước thông qua vào tháng 10 năm 2016) sẽ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2019 khi có ít nhất 20 nước thành viên tham gia Nghị định thư Montreal phê chuẩn. Tính đến cuối tháng 11 năm 2017, đã có 23 nước thành viên phê chuẩn Sửa đổi, bổ sung Kigali của Nghị định thư Montreal. Như vậy, Sửa đổi, bổ sung Kigali chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2019. Một số nước có tỷ lệ đóng góp lớn cho Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal như Đức, Anh, Canada cũng đã phê duyệt Sửa đổi, bổ sung Kigali. CHDCND Lào là quốc gia đầu tiên ở khu vực Đông Nam Á đã phê chuẩn Sửa đổi, bổ sung Kigali. Chủ tịch hội nghị đề nghị các nước còn chưa phê chuẩn, phê duyệt Sửa đổi, bổ sung Kigali cần sớm xem xét để phê chuẩn, phê duyệt Sửa đổi, bổ sung Kigali.

Về vấn đề đăng ký miễn trừ sử dụng thiết yếu của các nước (bao gồm Trung Quốc, Canada, Australia, Ác-hen-ti-na) đối với các chất ODS đã được loại trừ, Hội nghị kêu gọi các nước này nhanh chóng thực hiện các chương trình nghiên cứu để xây dựng và chuyển đổi sang các chất thay thế, kết thúc đăng ký miễn trừ sử dụng thiết yếu.

Vấn đề kết hợp hiệu suất năng lượng khi lựa chọn chất thay thế có tiềm năng nóng lên toàn cầu (GWP) thấp để thay thế cho các chất HFC được các nước thảo luận chi tiết. Các nước đang phát triển đề nghị nghiên cứu nhu cầu hỗ trợ tài chính và kỹ thuật khi lựa chọn các chất thay thế có GWP thấp, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì và nâng cao hiệu suất năng lượng của các thiết bị có GWP bằng không hoặc thấp. Một số nước phát triển như Hoa Kỳ, Canada cho rằng Nghị định thư Montreal chỉ quản lý và loại trừ các chất ODS, không có quy định tuân thủ nào về hiệu suất năng lượng do vậy hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật trong lĩnh vực hiệu suất năng lượng không thuộc phạm vi quản lý của Nghị định thư Montreal. Các nước thống nhất vấn đề này sẽ tiếp tục được thảo luận, xem xét và yêu cầu Ban Đánh giá Kinh tế-Kỹ thuật xem xét vấn đề nâng cao hiệu suất năng lượng trong lĩnh vực làm lạnh và điều hòa không khí, tổng quan các hoạt động và các cơ chế hỗ trợ tài chính khác nhau khi thực hiện loại trừ dần các chất HFC theo Sửa đổi, bổ sung Kigali. Các nước cũng thống nhất yêu cầu Ban Thư ký ô-dôn tổ chức hội thảo về các cơ hội nâng cao hiệu suất năng lượng khi loại trừ các chất HFC trong khuôn khổ hội nghị Nhóm công tác mở rộng lần thứ 40.

14 thành viên Ban chấp hành Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal đã được bổ nhiệm gồm 7 nước đang phát triển là Ác-hen- ti-na, Benin, Cộng hòa Dominica, Grenada, Ấn Độ, Lebanon và Nigeria và 7 nước phát triển là Bỉ, Canada, Pháp, Nhật Bản, Na Uy, Slovakia và Hoa Kỳ. Ban chấp hành Quỹ Đa phương được bổ nhiệm một năm (2018), Ban chấp hành Quỹ là cơ quan xét duyệt và phân bổ ngân sách hỗ trợ các nước đang phát triển và cho các hoạt động của Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal.

Hội nghị đã quyết định MOP 30 sẽ được tổ chức tại Ecuador.

Hoạt động của Đoàn cán bộ Việt Nam:

Trong thời gian diễn ra COP 11 và MOP 29, Đoàn Việt Nam đã dự các phiên họp theo chương trình nghị sự, một số hội thảo bên lề và tham gia một số nhóm tham vấn để theo dõi về vấn đề phê duyệt và loại trừ các chất HFC theo Sửa đổi, bổ sung Kigali của Nghị định thư Montreal.

26 Quyết định được thông qua tại COP 11 và MOP 29, về cơ bản không có tác động tiêu cực đến Việt Nam và Việt Nam tiếp tục tuân thủ các quy định của Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal trên cơ sở tiếp nhận hỗ trợ tài chính của Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal. Trong thời gian dự COP 11, MOP 29, Đoàn Việt Nam đã làm việc với đoàn Ngân hàng Thế giới về việc triển khai thực hiện Dự án “Kế hoạch quản lý loại trừ các chất HCFC của Việt Nam-giai đoạn II” và thảo luận các hoạt động được thực hiện theo Chương trình hiệu suất làm lạnh Kigali (Chương trình K-CEP). Đoàn Việt Nam cũng làm việc với đoàn UNIDO về các hoạt động trong khuôn khổ chương trình thực hiện hỗ trợ việc xem xét và phê chuẩn Sửa đổi, bổ sung Kigali về loại trừ dần các chất HFC thuộc Nghị định thư Montreal. Đoàn Việt Nam đã gặp gỡ một số đoàn quốc tế để trao đổi thông tin, kinh nghiệm về loại trừ các chất ODS để bảo vệ tầng ô-dôn và về sử dụng các chất mới thay thế có GWP bằng không hoặc thấp để bảo vệ khí hậu. Đoàn Việt Nam cũng chân thành cảm ơn sự giúp đỡ mà phía quốc tế đã dành cho Việt Nam trong thời gian qua, đồng thời đề nghị các Tổ chức quốc tế, các nước có liên quan tiếp tục dành cho Việt Nam sự hỗ trợ cần thiết về tài chính, công nghệ, tăng cường năng lực để Việt Nam có đủ điều kiện tuân thủ các quy định của Nghị định thư Montreal, đặc biệt trong việc chuẩn bị thực hiện Sửa đổi, bổ sung Kigali.

Với chức năng là Cơ quan đầu mối tham gia và thực hiện Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal tại Việt Nam, Cục BĐKH sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan thi hành Nghị định thư Montreal trong việc xây dựng các dự án thực hiện Nghị định thư Montreal nhằm thực hiện nghĩa vụ loại trừ các chất HCFC tại Việt Nam và yêu cầu Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal tài trợ các dự án này. Cục BĐKH hiện đang chủ trì, phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan tiến hành nghiên cứu, khảo sát, thu thập thông tin và đánh giá các tác động kinh tế, xã hội và môi trường khi Việt Nam tham gia phê chuẩn Sửa dổi, bổ sung Kigali về loại trừ các chất HFC. Sau khi hoàn thành báo cáo đánh giá, Cục BĐKH sẽ báo cáo Lãnh đạo Bộ TNMT trình Chính phủ xem xét phê chuẩn Sửa dổi, bổ sung Kigali với lộ trình thực hiện phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam và với quy định chung của quốc tế.

Nguồn: Cục Biến đổi khí hậu, Bộ TNMT